انجمن علمی آموزشی معلمان تاریخ استان قم

به استحضار کلیه اعضاء محترم می رساند جلسه جمعه ٨٨/١١/١۶ انجمن به علت همزمانی با اربعین حسینی تعطیل گردید جلسه بعدی انشاءالله در روز جمعه ٨٨/١١/٣٠ ساعت ١٠ صبح با موضوع "روشهای تدریس تاریخ " در چهارراه شهدا(خانه علوم و فنون) برگزار می گردد .

٠

٠

به اطلاع کلیه اعضاء و علاقه مندان به شرکت در جلسات علمی این انجمن می رساند  نشست بعدی انجمن روز جمعه ٨٨/١١/٢ ساعت ١٠ صبح در محل جدید دفتر انجمن های علمی وافع در ۴ راه شهدا جنب فروشگاه مصرف فرهنگیان ( محل سابق اداره آموزش و پرورش ناحیه ٢ ) با موضوع" روش های تدریس " تشکیل می گردد .

پانزدهمین نشست علمی انجمن در سال جاری روز جمعه ٨٨/١٠/١٨ با حضور تعدادی از اعضاءتشکیل شد . در این جلسه آقایان دکتر قریشی.بستان و مستقیمی در باره "پیامدهای قیام عاشورا "سخن گفتند. در پایان نیز به پرسشهای حاضرین پاسخ دادند .

پس از روزها وهفته ها پی گیری جهت شرکت در سمینارفوق که از طرف انجمن زنان پزوهشگر تاریخ درکتابخانه ملی برگزار می شد بالاخره صبح روز چهارشنبه ٢۵ آذرهمراه باگروهی از اعضاء توسط مینی بوس سازمان آموزش وپرورش راهی تهران شدیم. برخورد گرم و صمیمانه برگزارکنندگان فراتر از انتظار ما بود .

درجلسه صبح سرکار خانم دکترشیرین بیانی . دکتر صادق آیینه وند و استاد رسول جعفریان سخنرانی کردند. پس از آن دیداری با استاد جعفریان داشتیم وازآنجا که بارها در قم از محضر ایشان بهره مند شده و آشنایی مختصری داشتیم به گرمی مارا پذیرفته و بچه ها بیشتر با ایشان آ شنا شدند .سپس با خانم دکتر بیانی نیز صحبت نموده از ایشان قول گرفتیم که انشاالله در بهار آینده حضور ایشان را در قم و در جمع اعضای انجمن معلمان تاریخ استان داشته باشیم .

پس از ادای نماز و صرف نهار برنامه های عصر پی گیری شد که صاحبان مقالات به ترتیب برنامه به ارائه مقالات خود پرداختند .و در پایان به سئوالات نیز پاسخ می دادند.

ساعت ۵/٣٠ برنامه های روز اول به پایان رسید .

صرف شام و بیتوته و استراحت در مرکز آموزش استاد احمد آرام گذشت و صبح روز پنج شنبه ٢۶ آذر مجددا" راهی محل برگزاری سمینار در کتابخانه ملی شدیم و برنامه های روز دوم را پیگیری کردیم . مقالات ارائه شده بسیار بود و لحظه ای غفلت سبب از دست رفتن مجموعه ای از اطلاعات می شد . در فاصله پذیرایی و استراحت نیز از مصاحبت با اساتید و ارائه کنندگان مقالات بهره می بردیم.

عصر این روز نیز پس از نماز و نهار جلسات ادامه یافت .

باشروع مراسم اختتامیه در ساعت چهار ازآنجاکه وسیله نقلیه فرستاده شده از طرف سازمان آموزش و پرورش ساعتی بود که انتظار مارا می کشید ناچار از این مراسم چشم پوشیده و در حالیکه باران زیبایی می بارید پس از تشکر و خداحافظی از مسئولان سمینار به طرف قم حرکت کردیم وساعت ٧ به قم رسیدیم .

موقع خداحافظی هر یک از اعضاء باذکر این جمله که اردوی علمی خوبی بود از هم جدا شدیم .

در پایان لازم است از مسئولین سازمان آموزش و پرورش به خصوص از جناب آقای حیدری معاونت محترم پزوهش و برنامه ریزی . جناب آقای سوری معاونت محترم پشتیبانی.آقای کبیری مسئول گروه ارتقای علمی و آقای ستاری کارشناس انجمنها و مجموعه خدمات و راننده های سازمان تشکر و قدر دانی نماییم . امید که عمرشان بلند و لطفشان به انجمن های علمی اموزشی مستدام باد .

         شورای اجرایی انجمن علمی آموزشی معلمان تاریخ استان قم

همراهان سلام

این هفته در انجمن باموضوع قیام کربلاوعاشورابه سوگ می نشینیم.

وعده : جمعه ٨٨/١٠/۴ ساعت ١٠ صبح

وعده گاه: همان خ آذر. ک ٩٠

خواهید بسوی دوست پروازکنید                یا زندگی دوباره آغاز کنید

یک پنجره از ا تا ق تنها ییتا ن                   هرصبح بسوی کربلابازکنید

التماس دعا

بدین وسیله به اطلاع اعضاء محترم می رساند به منظور شرکت در همایش <زن در دوره اسلامی > که توسط انجمن زنان پزوهشگر تاریخ در تهران برگزار می گردد   انجمن معلمان تاریخ قم قصددارد با تعدادی از اعضای فعال خود  اردوی ٢روزه ای را در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه٢۵و٢۶ آذر ماه ٨٨ به مقصد تهران برگزار نماید . از علاقه مندان دعوت می شود جهت اطلاع از هزینه و چگونگی  ثبت نام هرچه سریع تر باآقای سلطانی مسئول کمیته گردشهای علمی این انجمن تماس حاصل فرمایند .

امکانات : ١-شرکت در جلسات همایش واستفاده ازمقالاتی که ارائه خواهدشد

             ٢-دیدار با اساتید وپیشکسوتان عرصه تاریخ

             ٣-بازدید از تعدادی آثار تاریخی تهران

             ۴-پذیرایی کامل همراه با بیتوته در خانه معلم

به اطلاع کلیه اعضاء وعلاقه مندان به مباحث تاریخی می رساند  نشست علمی این هفته انجمن باادامه موضوع جلسه پیش (آشنایی با زردشت و اوستا )  روز جمعه ٨٨/٩/٢٠راس ساعت ١٠درمحل دفتر انجمن ها واقع در خ آذر ک ٩٠ برگزار می گردد .

رواق منظر چشم من آشیانه توست                      کرم نما و فرودآ که خانه خانه توست

                                  شورای اجرایی انجمن علمی آموزشی معلمان تاریخ استان قم

عیدسعیدغدیرخم برتمام غدیریان مبارک

مجموعه بازار (16 / 9 / 1376 - ش ثبت: 1937)

راسته بازار کهنه قم:

در جوار محله عربستان، راسته بازار کهنه قم واقع است. این راسته در مسیر جاده ای به کاشان، در طی چند قرن گذشته گسترش یافته و ادامه بازار نو را در بر گرفته است. این راسته که از محدوده میدان کهنه آغاز و به سمت شمال امتداد دارد، در محدوده خیابان 45 متری عمار یاسر قطع می شود.

این مجموعه گرانقدر از یادگارهای عصر صفویه است. طول آن حدود یک کیلومتر است و خانه های مسکونی در میان آن وجود ندارد. سقف بازار با پوشش گنبدی ساخته شده است. راسته بازار کهنه دارای یک سرای به نام «ملا حسین» است و در قسمت انتهای میدان گاهی مستطیل شکل قرار دارد که به نام «میدان کهنه» معروف است. مهم ترین بناهایی که در محدوده حریم بازار کهنه قرار دارد، چنین است:

1 - سر در مدرسه رضویه، متعلق به عصر صفوی که بازمانده یکی از کهن ترین مدارس قم است که سنگ نبشته آن به تاریخ 1094 ق است.

2 - مسجد میدان کهنه (مسجد منار) که با تک مناری ارزشمند با مایه های عصر سلجوقی خودنمایی می کند و در دوران زندیه و قاجار نوسازی شده است.

3 - ایوان و مناره مدرسه غیاثیه که متعلق به عصر تیموری است. شکل طاق بازار کهنه با پوشش رومی و با مصالح آجر و خشت به همراه اندود گچی است. عمده ترین مصالح به کار رفته در راسته بازار کهنه، آجر است که اغلب با مهرهای گچی و یا آجری ترانس دار تزیین شده است.(5)

راسته بازار نو:

این مجموعه که شامل بازار مسگرها، کفاش ها، راسته بازار نو و بازارچه حسین آباد می باشد، از آثار معماری عصر قاجار است که طول آن حدود یک کیلومتر و عرض آن حدود 6 متر می باشد و به صورت یک ردیف گنبد مشاهده می شود.(6)

بیش تر سراهای بازار قم در جنوب آن قرار دارند. نام آن ها را از اسم کارهایی که در آن معامله می شده و یا از نام بنیانگذاران آن گرفته اند، که می توان به برخی از آن ها همچون: سرای بناها، سرای صدراعظم، سرای همدانی ها، سرای حاج عسگرخان و سرای حاج میرزا اشاره کرد.

بازار نو دارای یک چهار ستون است که بعد از بازار مسگرها می باشد. چهار ستون بازار طاق گنبدی دارد که بالای هر طاق، یک دریچه دایره ای شکل و طرفین هر طاق، دو دریچه به شکل قلب مشاهده می شود. سقف راسته بازار شامل چهار نیم طاق و 78 طاق گنبدی می باشد که به صورت یک ردیف گنبد است.(7)

تیمچه بزرگ قم: (11 / 5 / 1376 - ش ثبت: 1902)

این بنای برجسته در بافت بازار نو و در جبهه شمالی آن واقع است که در اواسط عصر قاجار و ناصری برپا شده است.

بنای فوق، نگین راسته بازار نو قم محسوب می شود و در شهر قم، نشانگر آخرین نفس های معماری سنتی است.

مجموعه تیمچه بزرگ از آثار هنری است که به هنرمندی «استاد حسن معمارباشی» - معمار صحن نو و ایوان آینه حرم مطهر حضرت معصومه علیها السّلام - به سال 1201 ق بنیان گردید.

دو تیمچه دیگر، یکی از اعتضادالدوله حکمران قم و دیگری از صدراعظم نیز از آثار هنری همین معمار است که بر اثر احداث خیابان آذر و آستانه آن دو تخریب شدند، از این رو اینک تیمچه مزبور را «تیمچه بزرگ» می نامند. بانی بنا «مرحوم سیدمحمود طباطبایی» تاجر بزرگ قم و پدر «مرحوم حاج آقا حسین طباطبایی قمی» است.

تیمچه با درب ورودی رو به راسته بازار نو متشکل از سه گنبد و دو نیم گنبد است که قسمت مرکزی دهانه آن 15 متر و ارتفاع 15 متر و در طول 28 متر بدون ستون می باشد.(8)

تیمچه در مجموع، دارای 20 حجره تحتانی و 12 غرفه فوقانی است. این بنای زیبا در دهه 1350 ش برای انباشت و عرضه فرش در نظر گرفته شد. در حالی که برای تجارت خانه برپا شده بود.(9)

بنا دارای دو بخش عمده است:

نخست: بنای اصلی است که متشکل از صحن و دالان ها و حجره های دو اشکوبه می باشد که ورودی حجره های پیرامون آن به همراه دو ورودی به راستای بازار نو باز می شوند.

دوم: بخش خدمات است که در انتهای بنای اصلی، شامل صحن روباز میانی و اتاق هایی پیرامون آن می باشد.

یکی از جالب ترین نکات در ساخت بنای تیمچه بزرگ، طراحی صحن آن است که با تقسیم بندی به سه گنبد و دو نیم گنبد می باشد که به گونه ای بسیار بدیع، پوشش یافته است.(10) معماری زیبا و مجلل تیمچه، تجارت تک کالایی آن، جایگاه طراز اول و سکونت و آرامش از ویژگی های تیمچه بزرگ می باشد.

حمام حاج عسگرخان:( 23/6/82 -  10061)

در بافت قدیم شهر قم و در راسته بازار نو این مجموعه واقع است که از دو بخش حمام و چاله تشکیل شده است. درب ورودی حمام در کناره مغازه های راسته بازار نو قرار گرفته که با تغییرات در سیستم های تابستانی آن هنوز فعال است و مورد استفاده قرار می گیرد. در قسمت ورودی حمام، کتیبه ای سنگی نصب شده که توضیحاتی درباره ساخت بنا در آن آمده است که تایخ آن سال 1216 ق را بیان می کند. بر اساس این نوشته می توان گفت که قدمت ساختمان آن به دوره قاجاریه و حکومت فتحعلی شاه می رسد. فضای اصلی، حمام مربعی با ابعاد 11 متر است. در مرکز این فضا گنبدی قرار دارد که بر روی 8 ستون پنج ضلعی برپا شده است. قرارگیری اضلاع آن به صورت قرینه و هماهنگ با اضلاع مربع اطراف آن، شکل زیبایی به وجود آورده است.(11)

بعد از آن یک هشتی کوچک قرار گرفته که به دومین گنبد بزرگ حمام راه دارد. نقشه این گنبد، مربعی با ابعاد حدود 10 متر است که چهار ستون در وسط آن قرار گرفته است.

فضای زیر گنبد به شکل رختکن حمام مورد استفاده قرار دارد و فضای دوم قسمت استحمام و شستشو است. به موازات این فضاها در قسمت شرقی ساختمان چاله حوض واقع شده است.

برج های کارخانه ریس باف (19 / 12 / 1380 - ش ثبت: 4871)

این مجموعه در بافت مرکزی شهر و در بلوار امین واقع است که در حال حاضر در اختیار صدا و سیمای مرکز قم می باشد.

کارخانه ریس باف به منظور تأسیس کارخانه نخ ریسی و پارچه بافی در سال 1314 ش تأسیس شد؛ ولی پس از سال ها فعالیت هم اکنون خاصیت اولیه خود را از دست داده است.(12)

از جمله آثار باقیمانده کارخانه ریس باف، دو برج با ابعاد 30/9 در 95/7 متر و 70/10 و 80/8 متر است.

این دو برج 5/28 متر با یکدیگر فاصله دارند و سطح خارجی آن مستطیل شکل است و دارای پنجره های متنوعی در اضلاع و طبقات مختلف می باشد. مصالح به کار رفته در این دو برج آجر است.(13)

پی نوشت:

1) ایران و شوش، ص 196.
2) تربت پاکان، ج 2، ص 129.
3) بنای تاریخی پامنار، نامه قم. ش 15 ص 61.
4) گنجینه آثار قم، ج 2، ص 117.
5) پرونده ثبتی میراث فرهنگی استان قم، ش 1937.
6) همان، ش 1937.
7) همان، ش 1937.
8) پرونده ثبتی میراث فرهنگی استان قم، ش 1902.
9) همان، ش 1902.
10) همان.
11) پرونده ثبتی میراث فرهنگی استان قم.
12) همان، ش 4871.
13) همان، ش 4871.

دوستان سلام

جلسه بعدی انجمن درروزجمعه ٨٨/٩/۶ ازساعت ١٠ تا ١٢باموضوع "آشنایی بازرتشت و اوستا "  در محل دفتر انجمن ها واقع در خ آذر ک ٩٠برگزارمیگردد.. .چشم براهیم                                                             

                                  انجمن علمی آموزشی معلمان تاریخ استان قم

به اطلاع اعضای محترم انجمن میرساند،جلسه بعدی با موضوع تاریخ در قرآن روزجمعه ٨٨/٨/٢٢ ساعت ١٠ صبح درمحل دفتر انجمنها واقع در خ آذر ک ٩٠ برگزار میگردد . چشم براه حضورسبز شما هستیم .                                

                                                                                   شورای اجرایی انجمن

فتوت و اصناف و پیشه‏وران

                                                                                                                                                                     سید عبدالرزاق سیادت

 بسیارى بر این باورند که طریقت اهل فتوت، جنبشى متعلق به پیشه‏وران و اصناف است. در این ادعا اندکى تأمل لازم است. در این گفتار باتوجه به شواهد موجود به پیوند فتیان و پیشه‏وران خواهیم پرداخت و به این سؤال پاسخ خواهیم داد که این عده چه هنگام به جنبش اخلاقى اهل فتوت پیوسته‏اند.

 از قدیمى‏ترین متون جغرافیایى «البلدان» است که در آن اشاراتى به چگونگى کار اصناف و بازاریان بغداد شده است. نوشته یعقوبى از آنجا حائز اهمیت است که در آن توصیفى جامع از بازار کرخ که مرکز عمده تجارى بغداد بوده، به عمل آمده است. در آن زمان «بازار بزرگ کرخ» دو فرسخ طول و یک فرسخ پهنا داشت و به گفته وى «براى هر صنعتى از بازرگانان و هر نوع از تجارت بازارهاى معین و در آن بازارها رسته‏ها و دکانها و میدانها است». این تقسیم‏بندى از آن رو بود که هیچ آمیختگى بین «دسته‏اى به دسته دیگر و هیچ کسبى به کسب دیگر» بوجود نیاید. از دیگر ویژگی‌هاى بازار کرخ در آن روزگار آن بود که هیچ کالایى توسط «صنفى دیگر» فروخته نمى‏شد و تمامى اصناف در محله‏ها و راسته‏هاى خود مشغول کار بودند و کاملاً از صنف دیگر جدا و برکنار بودند.